„Tobie Polsko” na cmentarzu przy ul. Michałkowickiej: upamiętnienie Józefa Dreyzy

Na parafialnym cmentarzu przy ul. Michałkowickiej w Siemianowicach Śląskich pojawi się wkrótce nowe, widoczne z daleka oznaczenie. W poniedziałek 6 lipca 2026 r. o godz. 11:00 Instytut Pamięci Narodowej – Oddział w Katowicach wspólnie z Urzędem Miasta Siemianowice Śląskie organizują uroczystość montażu znaku pamięci „Tobie Polsko” na grobie powstańca śląskiego śp. Józefa Dreyzy.

Miejsce jest precyzyjnie wskazane: cmentarz parafialny przy ul. Michałkowickiej, Sektor B2, Rząd nr 1, numer grobu 30. Termin nie jest przypadkowy - spotkanie zaplanowano jako upamiętnienie urodzin Bohatera oraz rocznicy zakończenia III powstania śląskiego, które przypadają 5 lipca.

Kim był Józef Dreyza (1863-1951)

Józef Dreyza (1863-1951) wywodził się z wielkopolskiej rodziny ziemiańskiej. Zanim na stałe wpisał się w historię Górnego Śląska, dał się poznać jako działacz spółdzielczy, społeczny i narodowy. Na Górny Śląsk przybył w 1903 r. i wtedy objął funkcję prezesa Banku Ludowego w Koźlu, a pięć lat później stanął na czele Banku Ludowego w Siemianowicach.

Jego aktywność nie ograniczała się do finansów. Był organizatorem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” na Górnym Śląsku, gdzie pełnił godność Naczelnika Okręgu. Tworzył też struktury wojskowe - najpierw w Strażach Obywatelskich i Związkach Wojackich, a po ich likwidacji przez Niemców w Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Należał do polskiej Rady Ludowej w Siemianowicach.

Dreyza, związany z władzami Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu, sprzeciwiał się wywołaniu w 1919 r. powstania. Jednocześnie był inicjatorem utworzenia Pierwszego Pułku Strzelców Bytomskich i opowiadał się za tworzeniem górnośląskich formacji wojskowych u boku Wojska Polskiego, przygotowywanych do ewentualnej interwencji na Górnym Śląsku. W 1921 r. aktywnie działał w akcji plebiscytowej w Siemianowicach, a podczas trzeciego powstania śląskiego był burmistrzem tego miasta.

W kolejnych latach pełnił ważne funkcje społeczne i polityczne: od 1923 do 1932 r. był prezesem Dzielnicy Śląskiej Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a także posłem na Sejm Śląski III kadencji. W czasie II wojny światowej był prześladowany. Za zasługi otrzymał m.in. Krzyż Niepodległości oraz Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.

„Tobie Polsko” – jak wygląda znak pamięci

Podczas uroczystości grób zostanie uhonorowany poprzez montaż znaku pamięci „Tobie Polsko” w formie proporczyka wykonanego ze szkła artystycznego. Oznaczenie ma rozmiar ok. 20 x 8 cm i zawiera inwokację „Tobie Polsko”, wizerunek orła otoczonego datami powstań, a także napisy „Grób Powstańca Śląskiego” oraz „Instytut Pamięci Narodowej”.

„Tobie Polsko”

Inskrypcja na znaku pamięci

Inicjatywa wpisuje się w akcję katowickiego IPN pod nazwą „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud. Ocalmy groby powstańców śląskich od zapomnienia”. Jej celem jest upamiętnianie powstańców śląskich spoczywających na terenie wszystkich województwa kraju, a także popularyzowanie wydarzeń, jakimi były trzy powstania z lat 1919-1920-1921.

Kto zwykle uczestniczy w takich uroczystościach i gdzie dokładnie przyjść

Organizatorzy podkreślają, że podobne spotkania mają zawsze charakter wspólnotowy. Zazwyczaj w uroczystościach biorą udział m.in. przedstawiciele IPN w Katowicach, rodzina upamiętnianego, władze samorządowe, służby mundurowe, kombatanci, duchowieństwo oraz młodzież szkolna.

• Data i godzina: 6 lipca 2026 r., 11:00
• Miejsce: cmentarz parafialny przy ul. Michałkowickiej w Siemianowicach Śląskich
• Lokalizacja grobu: Sektor B2, Rząd nr 1, numer grobu 30

Uroczystość będzie jednocześnie okazją do przypomnienia, jak silnie losy Siemianowic Śląskich splatały się z historią walk o przyszłość regionu - od działalności plebiscytowej po wydarzenia III powstania śląskiego. Znak „Tobie Polsko” ma sprawić, by pamięć o śp. Józefie Dreyzie pozostała czytelna także dla tych, którzy odwiedzają nekropolię po raz pierwszy.